Histerik Kişilik Bozukluğu Nedir? Belirtileri Nelerdir?

Histerik Kişilik Bozukluğu, günümüzde psikoloji literatüründe daha çok Histrionik Kişilik Bozukluğu (HPD) olarak adlandırılır. Bu kişilik örüntüsü; yoğun ilgi ihtiyacı, dramatik davranışlar ve duyguların abartılı biçimde ifade edilmesi ile karakterizedir. Toplumda zaman zaman “ilgi bağımlılığı” veya “aşırı dramatik kişilik” olarak etiketlense de, aslında klinik bir tanı kategorisidir.

Bu yazıda Histerik (Histrionik) Kişilik Bozukluğu’nun ne olduğunu, belirtilerini, nedenlerini ve diğer kişilik örüntülerinden farklarını detaylı şekilde ele alıyoruz.

Histerik (Histrionik) Kişilik Bozukluğu Nedir?

Histrionik Kişilik Bozukluğu, bireyin sürekli olarak ilgi odağı olma ihtiyacı duyduğu, duygularını yüzeysel ama yoğun şekilde ifade ettiği ve onay arayışının belirgin olduğu bir kişilik örüntüsüdür. Psikiyatri sınıflandırmalarında “B Kümesi” kişilik bozuklukları arasında yer alır.

Bu kavram tarihsel olarak “histeri” terimiyle ilişkilendirilmiş, ancak modern psikolojide daha nötr ve tanımlayıcı bir isim olan “histrionik” kullanılmaktadır. Psikanalizin kurucularından Sigmund Freud, histeri kavramını erken dönem çalışmalarında incelemiş; daha sonra kişilik boyutunda ele alınması klinik psikoloji literatüründe gelişmiştir.

Histerik Kişilik Bozukluğunun Temel Özellikleri

Histrionik kişilik örüntüsüne sahip bireyler genellikle:

• İlgi odağı olmadıklarında rahatsızlık hissederler.

• Duygularını abartılı ve dramatik biçimde ifade ederler.

• Fiziksel görünümünü dikkat çekmek için kullanabilirler.

• İlişkileri olduğundan daha yakın ve samimi algılayabilirler.

• Onaylanma ve beğenilme ihtiyacı yüksek olabilir.

Buradaki önemli nokta, bu davranışların ara sıra değil, kalıcı ve yaygın bir kişilik örüntüsü olarak görülmesidir.

Histerik Kişilik Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Aşağıdaki belirtiler sık görülür:

1. Sürekli İlgi İhtiyacı

Birey, bulunduğu ortamda dikkat çekmek ister. İlgi azalırsa huzursuzluk yaşayabilir.

2. Aşırı Dramatizasyon

Duygular yoğun şekilde ifade edilir ancak çoğu zaman yüzeysel kalabilir. Küçük olaylar büyük dramatik anlatımlarla aktarılabilir.

3. Hızlı ve Değişken Duygular

Ruh hali kısa sürede değişebilir. Coşkulu bir mutluluk hızla hayal kırıklığına dönüşebilir.

4. Fiziksel Görünümü Kullanma

Dikkat çekmek amacıyla dış görünüşe aşırı önem verme görülebilir.

5. Kolay Etkilenme

Başka insanların fikirlerinden hızlı etkilenme ve yön değiştirme eğilimi olabilir.

6. Yüzeysel İlişki Algısı

Yeni tanıştığı bir kişiyi kısa sürede “çok yakın dost” olarak algılayabilir.

Histerik Kişilik Bozukluğu Neden Olur?

Bu kişilik örüntüsünün ortaya çıkmasında çeşitli faktörler rol oynayabilir:

Çocukluk Deneyimleri

Tutarsız ilgi, aşırı ödüllendirme veya ihmal gibi deneyimler, ilgi arayışını pekiştirebilir.

Öğrenilmiş Davranış

Duygusal abartının dikkat getirdiğini öğrenen çocuk, bu davranışı yetişkinlikte sürdürebilir.

Biyolojik Faktörler

Duygusal regülasyonla ilgili nörobiyolojik yatkınlıklar etkili olabilir.

Bağlanma Problemleri

Güvensiz bağlanma stilleri, sürekli onay ihtiyacını artırabilir.

Histerik Kişilik Bozukluğu ile Narsistik Kişilik Arasındaki Fark

Histrionik ve narsistik kişilik örüntüleri zaman zaman karıştırılır. Ancak aralarında önemli farklar vardır.

• Histrionik kişilik: İlgi görmek ister, onay arar, beğenilmek ister.

• Narsistik kişilik: Üstünlük algısı belirgindir, hayranlık bekler.

Histrionik kişi sevilmek isterken, narsistik kişi hayran olunmak ister.

İlişkilerde Histerik Kişilik Özellikleri

Romantik ilişkilerde şu durumlar görülebilir:

• Yoğun başlangıçlar ve hızlı bağlanma.

• Partnerin ilgisinin azaldığını düşündüğünde dramatik tepkiler.

• Kıskançlık ve dikkat çekme davranışları.

• İlişkiyi idealize etme ve hızlı hayal kırıklığı.

Bu durum partner için yorucu olabilir. Ancak bu davranışlar çoğu zaman bilinçli manipülasyon değil, derin bir onay ihtiyacının yansımasıdır.

Tanı Nasıl Konur?

Histrionik Kişilik Bozukluğu tanısı, yalnızca bir psikiyatrist veya klinik psikolog tarafından konulabilir. Tanı sürecinde:

• Davranış örüntüsünün uzun süreli olması,

• Birden fazla yaşam alanında görülmesi,

• İşlevselliği etkilemesi,

gibi kriterler değerlendirilir.

Kendi kendine internet üzerinden teşhis koymak sağlıklı değildir.

Histerik Kişilik Bozukluğu Tedavisi Var mı?

Evet, psikoterapi oldukça etkilidir.

Psikodinamik Terapi

Altta yatan onay ihtiyacını ve bağlanma dinamiklerini anlamaya odaklanır.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)

Duygusal abartı ve düşünce kalıplarını yeniden yapılandırmayı hedefler.

Şema Terapisi

Erken dönem yaşantıların bugünkü ilişkiler üzerindeki etkisini ele alır.

Histerik Özellik ile Bozukluk Arasındaki Fark

Bir kişinin zaman zaman dramatik olması, ilgi istemesi veya duygusal davranması onu otomatik olarak “histerik kişilik bozukluğu” kategorisine sokmaz.

Kişilik bozukluğu tanısı için:

• Davranışın sürekliliği,

• Esnek olmaması,

• Kişinin işlevselliğini bozması

gibi kriterler gerekir.

Histerik Kişilik Bozukluğu Olan Biriyle Nasıl İletişim Kurulur?

• Sınırlar net olmalıdır.

• İlgi tamamen kesilmemeli ama sağlıksız dramatizasyon pekiştirilmemelidir.

• Net ve sakin iletişim tercih edilmelidir.

• Gerektiğinde profesyonel destek önerilebilir.

Histerik (Histrionik) Kişilik Bozukluğu; yoğun ilgi ihtiyacı, dramatik duygu ifadeleri ve onay arayışı ile karakterize edilen bir kişilik örüntüsüdür. Çoğu zaman yanlış anlaşılır ve etiketlenir. Oysa bu davranışların arkasında genellikle derin bir görülme ve değerli hissetme ihtiyacı vardır.

Bir önceki yazımıza https://mutluyasam.com.tr/limerence-nedir-nasil-anlasilir/ linki üzerinden ulaşabilirsiniz.